گروه مجلات همشهری


کد مطلب: 17483  |  تاريخ: ۱۳۹۰/۱۱/۲۵  |  ساعت: ۱۱:۱۱

درباره تاریخچه همه تورنمنت‌های مناسبتی ورزش؛

...این‌گونه بود که شدند «جام»

در سالیان میانی دهه‌90 میلادی شرکت GOLDSTAR نام خود را به LG تغییر داد و برای بالا رفتن میزان فروش محصولات خود در بازار مصرف یعنی کشورهای مجارستان، جامائیکا، نیجریه، پاناما، ایران، غنا، مصر، مراکش، عراق، پاراگوئه، تونس و... مسابقات چهارجانبه را به میزبانی ایران، نیجریه، مصر و... برگزار کردند تا محصولاتی مثل تلویزیون، دستگاه‌های سینمای خانگی، یخچال، ماکروویو و... را تبلیغ کنند.

همشهری تماشاگر/شماره 92:

داستان مسابقات ورزشی مناسبتی ، تاریخچه و سابقه طولانی دارد. کشورهای زیادی هستند که همین حالا به اعتبار نام‌ها ، اتفاقات سیاسی و اقتصادی و اجتماعی کشورشان و مجاورت‌شان با برخی کشورهای دوست و همسایه ، رقابت‌هایی تحت همین عنوان را برگزار می کنند. گزارش اول این شماره دوسیه تماشاگر مروری است بر همه رقابت‌هایی که با همین عناوین برگزار شده است.

از رقابت‌های جام ریاست جمهوری تا استقلال و جمهوریت. همچنین شما می‌توانید اطلاعات مفصلی درباره سابقه حضور ایرانی‌ها در این مسابقات کسب کنید. در جریان باشید که ورزشکاران بسیاری از ایران توانسته اند تنور مسابقات این کشورها را داغ کنند و به آن‌ها اعتبار ببخشند. 

 

جام‌های فوتبال بین‌المللی که قبلا انجام می‌شد به حداقل سطح خود رسیده است. تقویم AFC و فیفا بسیار شلوغ شده؛ بخصوص در 14سال اخیر، از زمانی که سب‌بلاتر به جای ژئو هاوه‌لانژ همه‌کاره فیفا شد.

در این وضعیت آنقدر جام‌های باشگاهی در قاره‌ها داریم و برنامه لیگ داخلی و حرفه‌ای کشورها سنگین است و جام ملت‌ها و بازی‌های آسیایی و مقدماتی جام جهانی و مقدماتی المپیک و خلاصه چه و چه، باعث می‌شود که دیگر کسی به جام ریاست‌جمهوری کره‌جنوبی، جام قائد اعظم پاکستان، جام دیوار بزرگ چین، جام جواهر لعل‌نهروی هندوستان، جام رداستار یوگسلاوی سابق، تورنمنت کان فرانسه، جشنواره پاری‌سن ژرمن، جشنواره رئال مادرید، جام میلز هندوستان، جام باردولوی هندوستان و... فکر نکند.

 

به‌هرحال در دوران گذشته، جام‌های فوتبالی بر چند مبنا وجود داشت. یکی جام‌هایی بود که کشورها برای بالا بردن توان روحی و توازن سیاسی خود برگزار می‌کردند و به نام‌های سیاسی-جغرافیایی برگزار می‌شد و استقلال‌مدار بود. در این‌ جام‌ها، معمولا از نام بزرگان سیاسی هم استفاده می‌شد. گاهی هم جام‌های برگزار شده مبنای اقتصادی و همکاری منطقه‌ای داشت.


جام‌هایی که فوتبال ایران در آن شرکت داشته است را با یکدیگر مرور می‌کنیم. در این مبحث به یک تقسیم‌بندی بخشی می‌پردازیم؛
 جام‌هایی که مبنای آن استقلال و جمهوریت کشورها بوده.
جام‌هایی که در آن‌ها یک رهبر و مصلح آسمانی نام‌ساز بوده.
جام‌هایی که بر اساس همکاری‌های سیاسی-منطقه‌ای ساخته می‌شد.
جام‌هایی که براساس همکاری‌های اقتصادی-منطقه‌ای برگزار می‌شد.
جام‌هایی که ریشه مذهبی داشت و براساس یک تفکر مذهبی برگزار می‌شد.


جام‌هایی برمبنای استقلال و جمهوریت کشورها
 جام دهه فجر ایران

براساس بزرگداشت پیروزی انقلاب اسلامی، ‌در سال64 که کشور ما خودش را از شرکت در مسابقات مقدماتی جام جهانی محروم ساخته بود، مسابقات جام دهه فجر با شرکت تیم‌هایی از لهستان، رومانی، غنا، سوریه و پاکستان از 3قاره برگزار شد. و بعد از آن یک دوره، مسابقات جام به بوته فراموشی سپرده شد.
 

جام ریاست جمهوری کره‌جنوبی
در سالگرد جمهوریت کره‌جنوبی برگزار می‌شد. تیم همای تهران در سال‌56 نماینده ایران در این رقابت‌ها بود که به فینال رسید و در فینال 3 بر صفر به کره‌جنوبی باخت و دوم شد.
 

جام استقلال افغانستان
در جشن‌های استقلال کشور افغانستان، تورنمنت ورزشی هم برگزار می‌شد. در سال‌1320 تیم فوتبال ملی کشورمان به این مسابقات رفت و هندوستان را برد و به افغانستان باخت و در این رقابت‌ها عنوان دوم را به دست آورد.


به‌جز این مسابقات جام‌های دیگری بودند که ایران در آن شرکت نداشته است مثل جام پادشاهی تایلند. جام‌هایی هم در رده‌های پایه مثل ولیعهد ایران به صورت جدی در سال‌های قبل از انقلاب برگزار می‌شد و سطح بالایی داشت.
 

جام دیوار بزرگ چین
چینی‌ها برای نشان دادن عظمت و اعتبار کشور خود در سال‌های دهه80 جام دیوار بزرگ چین را می‌ساختند. ایران در سال‌62 (1383 میلادی) در این مسابقات شرکت کرد. تیم امید ایران شرکت کننده در این رقابت بود و به عنوان نهم رقابت‌ها رسید.
 

جام بین‌المللی ایران
این جام برای نشان دادن عظمت و اعتبار کشورمان به صورت بین‌المللی در سال‌های 53 و 54 برگزار شد و برای آنکه کشورهای جمهوریخواه هم در آن شرکت کنند نام پادشاهان ایران از روی آن برداشته شد. جام ایران، دنباله جام کوروش در سال‌50 و جام دوستی در سال‌های 47، 48 و 49 بود. در سال50 هم جام کوروش درست در ایام برگزاری جشن‌های 2500ساله پادشاهی انجام شد.


جام‌هایی براساس همکاری‌های منطقه‌ای-سیاسی

چنین جام‌هایی در اقصی‌نقاط دنیا بسیار انجام شده است. جام‌هایی مثل جام جنوب شرق آسیا، جام خلیج‌فارس، جام پان‌آمریکن، جام کشورهای مشترک‌المنافع،‌ جام ملت‌های غرب آسیا، جام سنتو و جام صلح و دوستی کویت  که البته در سه‌تای آخر ایران حضور داشته است.
 

 

 جامWAFF
کشورهای غرب آسیا براساس همکاری‌های سیاسی منطقه‌ای حدود 12سال است که جام ملت‌های غرب آسیا موسوم به WAFF را برگزار می‌کنند. لبنان، اردن، سوریه، فلسطین، ‌عراق، ‌ایران، ‌قطر و کویت کشورهای مورد اشاره هستند و هرازگاهی بحرین هم در این رقابت‌ها شرکت دارد.

 

در اکثر ادوار رقابت‌های مورد اشاره کشورمان با قدرت قهرمان شده اما در دوره آخر بازی‌ها که در سال2010 برگزار شد کویت قهرمان شد. ایران در این رقابت‌ها، قاطعانه بحرین و عراق را برد اما برابر کویت در دیدار فینال شکست بدی داشت. هدایت ایران را در این دوره از رقابت‌ها، افشین قطبی برعهده داشت.
 

پیمان سنتو
مسابقات فوتبال جام سنتو، جام عمران منطقه‌ای، از سال1344 آغاز شد. در سال‌های 44، 46 ، 48 و 49 این مسابقات با قدرت برگزار شد اما در 2 دوره بعدی رفته‌رفته مسابقات افت کرد؛ مثلا ایران، ‌تیم ملوان را به این رقابت‌ها اعزام کرد.

 

پیمان سنتو براساس یک همکاری نظامی بود که بین کشورهای آمریکا، انگلستان،‌ ترکیه،‌ پاکستان و ایران نوشته شد. اساس این پیمان نظامی، برای جلوگیری از نفوذ کشور شوروی سابق در این خط نظامی بود. عراق و افغانستان هم جزو این کمربند بودند که بعدها از آن خارج شدند. با پیروزی انقلاب اسلامی و خروج ایران، پیمان سنتو عملا کان لم‌یکن شد.


در دوره اول رقابت‌ها که در تهران برگزار شد ایران، قهرمان شد. دوره دوم به میزبانی پاکستان برگزار شد و ترکیه در آن قهرمان شد. دوره سوم در سال‌48 و در آنکارا انجام شد و تیم ملی ترکیه برای دومین‌بار قهرمان شد و در دروه آخر که سال‌49 انجام شد ایران با پیروزی 7 بر صفر برابر پاکستان و تساوی یک بر یک برابر تیم ملی ترکیه عنوان قهرمانی را به دست آورد.

 

ایران با تفاضل گل بهتر نسبت به تیم ملی فوتبال ترکیه قهرمان شد. جالب است بدانید که تیم ملی ایران این مسابقات را با فرستادن تیم ملوان در رده پنجم بی‌اعتبار کرد و از آن پس ترک‌ها هم حاضر نشدند عرصه‌های فوتبال ایرانی را گرم کنند.

 

جام صلح و دوستی
در سال1989 مسابقات جام صلح و دوستی در کویت برگزار شد. در این سال با تلاش شیخ فهد آل‌صباح که رئیس شورای المپیک آسیا هم بود یک معاهده سیاسی-ورزشی بسته شد که مبنای آن ترکیه، ایران و عراق بود. جنگ ایران و عراق در سال1988 تمام شد و یک سال بعد مسابقات برای آشتی‌کنان ایران و عراق برگزار شد.

کویتی‌ها در تلاش بودند که حتی به بهانه حذف خود، ایران و عراق به فینال رسیده و نفرات دو تیم عکسی یادگاری بگیرند و با یک تساوی جام قهرمانی به صورت مشترک به دو تیم برسد!در مسابقات فوتبال جام صلح و دوستی، ایران و عراق در دور گروهی هم بازی کردند و مسابقات طوری تنظیم شد که آن‌ها هم در دور مقدماتی و هم در فینال با هم بازی کنند.

 

برای جلوگیری از بازی دو تیم در مرحله نیمه‌نهایی، رقابت ایران و عراق در دور گروهی انجام شد که این دو تیم اول و دوم شدند تا به مصاف دو حریف دیگر نیمه‌نهایی یعنی کویت میزبان و اوگاندا رفته، با پیروزی برابر این دو به فینال برسند. همه‌چیز درست پیش رفت. دو تیم در دور گروهی با هم بازی کردند.

عراق، کویت را در نیمه‌نهایی برد و قرار بود ایران هم اوگاندا را ببرد و به فینال برسد اما ایران در ضربات پنالتی به اوگاندا باخت و عراق و اوگاندا به فینال رسیدند. عراق در فینال، اوگاندا را برد و قهرمان شد و ایران،‌ برابر کویت باخت و چهارم شد تا ایران و کویت هیچ‌کدام راضی از نتایج فینال و رقابت‌ها نباشند. همین کشور عراق، یک سال بعد به کشور کویت تجاوز نظامی کرد و جنگ نفت معروف را ایجاد کرد. کویت که می‌خواست از این جام به هدف صلح منطقه بهره‌برداری کند، طنز جام شد! حتی فهد آل‌صباح هم در جنگ کویت و عراق کشته شد.


جام‌هایی برمدار نام بزرگان
گفتیم که در ایران جام کوروش و جام ولیعهد را بر این اساس داشته‌ایم، اما جام‌های بین‌المللی براین اساس هم جام‌های متعددی بودند که آن‌ها را با یکدیگر مرور می‌کنیم.
 

جام جواهر لعل نهرو
جام جواهر لعل نهرو در سال‌های دهه‌80 برگزار می‌شد. ایران در سال‌های 1984 و 1985 در این مسابقات شرکت کرد. جواهر لعل نهرو نخست‌وزیر فقید بزرگ هندوستان بود که یادش در این مسابقات گرامی داشته می‌شد.

در سال‌1984 تیم ملی کارگران ایران به رقابت‌ها رفت. با رومانی یک-یک کرد و به کامرون 2-یک باخت. در فوریه 1985 هم تیم ملی ایران، به این رقابت‌ها رفت و برابر تیم ملی شوروی سابق 2-صفر و یوگسلاوی سابق 3-یک بازنده شد و تیم ملی چین 4-صفر برنده شد.
 

جام قائد اعظم پاکستان
در سال‌1360 تیم ملی فوتبال کشورمان در جام قائد اعظم پاکستان شرکت کرد و در این مسابقات به عنوان قهرمانی رسید. در این جام کشورهای عمان، پاکستان میزبان، ایران ، قطر و بنگلادش حضور داشتند. جام قائد اعظم هم بعد از دهه هشتاد دیگر هیچ‌گاه به صورت رسمی برگزار نشد.


پی‌نوشت:همان‌طور که اشاره کردیم در ایران هم نام‌هایی چون کوروش سبب‌ساز برگزاری جام‌های بین‌المللی بود که بنا به دلایلی که تشریح کردیم این عنوان به صورت مجزا مورد بررسی و دقت نظر قرار نگرفته است.


جام ملک حسین
جام ملک حسین پادشاه اردن بود که یکی، دوباره به صورت مستقل و یک بار به صورت جام‌ملت‌های غرب آسیا(WAFF) مسابقات را به نام خودش برگزار کرد. در سال1379 ترکیبی از تیم اصلی و تیم امید ایران با هدایت جلال طالبی در این مسابقات شرکت کرده و عنوان قهرمانی را به دست آورد. بنابراین ایران به‌جز جام جواهر لعل نهرو، در دو جام دیگر یعنی جام قائد اعظم پاکستان و جام ملک‌حسین اردن عنوان قهرمانی را به دست آورده است.

 

جام‌هایی براساس همکاری‌های منطقه‌ای-اقتصادی
مهم‌ترین جامی که در این عرصه برگزار شد جام «اکو» براساس همکاری‌های اقتصادی منطقه‌ای بود. ترکمنستان، قزاقستان، آذربایجان،‌ قرقیزستان، ایران و پاکستان در این جام شرکت داشتند و ایران در فینال رقابت‌ها با پیروزی برابر ترکمنستان به عنوان قهرمانی رسید.
در این عرصه جام‌های اقتصادی غیرمنطقه‌ای زیادی هم برگزار شده که برای پیدا شدن بازار محصولات یک کشور در کشورهای دیگر صورت گرفته است. از جمله جام‌های چهارجانبه LG که در سال‌های 1998 تا 2005 انجام شد و دیگر، جام کارلزبرگ، که در بحثی جداگانه به مرور آن خواهیم پرداخت.

 

جام‌هایی برای فروش محصولات
نوع دیگری از جام‌های اقتصادی، جام‌هایی بودکه برای بالا رفتن فروش محصولات اقتصادی یک کشور در کشورهای دیگر برگزار می‌شد. از جمله مهم‌ترین این رقابت‌ها، ‌جام ال‌جی‌الکترونیک بود. جام ال‌جی را کشور کره‌جنوبی برگزار کرد.

در سالیان میانی دهه‌90 میلادی شرکت GOLDSTAR نام خود را به LG تغییر داد و برای بالا رفتن میزان فروش محصولات خود در بازار مصرف یعنی کشورهای مجارستان، جامائیکا، نیجریه، پاناما، ایران، غنا، مصر، مراکش، عراق، پاراگوئه، تونس و... مسابقات چهارجانبه را به میزبانی ایران، نیجریه، مصر و... برگزار کردند تا محصولاتی مثل تلویزیون، دستگاه‌های سینمای خانگی، یخچال، ماکروویو و... را تبلیغ کنند.

 

ال‌جی در سال‌های 1998 تا 2005، هفت دوره مسابقه داشت که ایران در آن شرکت کرد و در 3 دوره از آن یعنی کازابلانکای مراکش2002، تهران2001 و تبریز‌2002 به عنوان قهرمانی رسید. جام ال‌جی از سال‌1384(2005) رسما تعطیل شد. وقتی بین ایران و کره‌جنوبی در آن مقطع به خاطر مسائل خاص، اشکال سیاسی بروز کرد،‌ ایران حاضر نشد آخرین جام ال‌جی را در آبان‌84 به این نام برگزار کند، نام ال‌جی را از تبلیغات برگزاری برداشته و پول ال‌جی را هم به مسئولین این شرکت رسما عودت دادند.

از جمله دیگر جام‌های اقتصادی در این عرصه، جام کارلزبرگ بود؛ محصولات نوشیدنی که دو بار به میزبانی هنگ‌کنگ در سال‌های 1997 و 2003 برگزار شد. در این دو جام ایران، ‌به عنوان سومی و دومی دست یافت. در سال‌1997 ایران در نیمه‌نهایی به نیجریه باخت و در رده‌بندی هم شیلی را برد و قهرمان شد. در سال‌2003 هم ایران دانمارک را برد و در فینال به اروگوئه باخت.
 

اما سه قهرمانی در جام LG:

مرداد80 در تهران
ایران 5 - عمان 2
ایران 4 - بوسنی صفر

اسفند80 در کازابلانکا
ایران یک - ونزوئلا صفر
ایران 10 - الجزایر 9 (در ضربات پنالتی )

شهریور‌80 در تبریز
ایران 6 - مراکش 4 (در ضربات پنالتی )
ایران 5 - پاراگوئه  3(در ضربات پنالتی)


 جام‌هایی با ریشه مذهبی- ایدئولوژیک
دو جام به صورت عمده در این عرصه صورت گرفته است؛ جام بین‌المللی وحدت در ماه فوریه‌1982 و جام‌های کشورهای اسلامی که از سال‌1992 به پایه‌گذاری ایران صورت گرفت. در سال‌1982 برای ایجاد وحدت بین تشیع و اهل سنت، ایام بین 12ربیع‌الاول تا 17ربیع‌الاول را که به ترتیب سنی‌ها و شیعیان آن را روز تولد پیامبر(ص) می‌دانستند، جام وحدت اعلام شد. مسابقات فوتبال جام بین‌المللی وحدت در اسفند سال1360(1982) برگزار شد.

 

سه کشور اسلامی الجزایر، لیبی و سوریه با تیم ملی ارتش خود که در آستانه شرکت در مسابقات جهانی سیزم بودند در این مسابقات شرکت کردند. ارتش ایران هم چهارمین تیم ارتشی این رقابت‌ها بود. به جز 4 تیم، تیم‌های ملی امید ایران و سه باشگاه ملوان، پرسپولیس و استقلال در این رقابت‌ها شرکت داشتند. پرسپولیس بدون ملی‌پوشانش که همزمان با تیم منتخب تهران در جام قائد اعظم شرکت داشتند عنوان قهرمانی رقابت‌ها را به دست آورد.

ناصر محمدخانی، عباس کارگر و ابراهیم کیان‌طهماسبی در تیم منتخب تهران و غلامرضا فتح‌آبادی در تیم ارتش بودند و پرسپولیس با تلفیقی از نفرات باقیمانده و جوانان قهرمان شد. وحید قلیچ، حسین کاشی‌نژاد، روح‌ا... عبادزاده، مرحوم فریبرز مرادی، ضیاء عربشاهی، مرحوم مجید سبزی، جواد حسن‌زاده، ناصر نورایی، علیرضا حیدری، محمود پازوکی، مهدی غفاری، مهدی ترابی، رضا ریاضتی -همکار امروز مطبوعاتی ما- کاظم سید علیخانی و... به عنوان قهرمانی رسید.


در سال1992 با تلاش‌های کمیته ملی المپیک ایران و شخص فائزه هاشمی مسابقات جام کشورهای اسلامی برگزار شد. 3دوره از مسابقات فوتبال جام کشورهای اسلامی برگزار شد که در دو دوره از این سه دوره تیم ملی فوتبال کشورمان قهرمان شد.

انتهای خبر / گروه مجلات همشهری

لینک مطلب: http://www.hamshahrimags.com/NSite/FullStory/?Id=17483